Loading ...
Cmentarz żydowski w Tomaszowie Mazowieckim jest jednym z najcenniejszych i najstarszych zabytków miasta. Założony w 1831 roku, stanowi ważne świadectwo obecności i historii społeczności żydowskiej, która przez ponad sto lat współtworzyła życie Tomaszowa. Nekropolia została usytuowana na działce podarowanej przez hrabiego Ostrowskiego, w miejscu zwanym „Las Lipianki”, do którego prowadziła droga od szosy warszawskiej.
Pierwsze pochówki odbywały się w tzw. starej części cmentarza, znajdującej się u zbiegu dzisiejszych ulic Smutnej i Poprzecznej. W tamtym rejonie, wzdłuż dawnego parkanu, mieścił się także dom pogrzebowy.
Cmentarz o powierzchni 2,84 hektara jest drugim co do wielkości kirkutem w województwie łódzkim i został objęty ochroną prawną jako zabytek. Niestety, jego dzieje są również historią zniszczenia.
Podczas II wojny światowej cmentarz został zdewastowany przez okupantów niemieckich, a następnie ograbiony przez szabrowników. Po wojnie zniszczenia postępowały – macewy wykorzystywano jako materiał budowlany, m.in. do utwardzania placów w dawnej bazie PKS, w fabryce filców, a także jako płyty wjazdowe do niektórych tomaszowskich kamienic.
Pomimo tragicznych losów, cmentarz zachował wiele elementów świadczących o jego dawnej świetności. Rosną tu okazałe dęby, z których pięć zostało uznanych przez Nadleśnictwo Smardzewice za pomniki przyrody.
Stan cmentarza i jego piękno utrwala na swoich fotografiach Zygmunt Dziedziński, tomaszowianin i pasjonat historii lokalnej. Jego zdjęcia dokumentują zarówno ornamentykę nagrobków, jak i efekty prac renowacyjnych, które przywracają temu miejscu należną godność.
Cmentarz żydowski przy ulicy Smutnej to dziś nie tylko miejsce pamięci, ale też ważny element dziedzictwa kulturowego Tomaszowa Mazowieckiego – ciche świadectwo życia, tradycji i historii, które warto pielęgnować i zachować dla przyszłych pokoleń.
Agnieszka Podwysocka
Galeria zdjęć TUTAJ
